De Catalaanse regering (Govern de la Generalitat) heeft het dragen van mondkapjes wettelijk verplicht gesteld in alle ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en verpleeghuizen.
De maatregel, die op woensdag 10 december inging, is een reactie op de huidige zogenaamde 'supergriep'-epidemie, officieel bekend als influenza A (H3N2) variant K.
Volgens de gezondheidsautoriteiten is dit de ernstigste uitbraak in 15 jaar, en de piek wordt pas over enkele dagen verwacht. De enorme toename van luchtweginfecties heeft de gezondheidszorg zwaar belast, met overbelasting van sommige spoedeisende hulpafdelingen tot gevolg. De verplichting moet de verspreiding van de zeer besmettelijke griep indammen en met name kwetsbare groepen beschermen.
Waarom wordt de mondkapjesplicht nu ingevoerd?
De beslissing om mondkapjes verplicht te stellen komt voort uit een alarmerende toename van luchtweginfecties, waaronder griep. Het totale aantal acute luchtweginfecties heeft extreem hoge niveaus bereikt, met een stijging van 50 procent in slechts één week. In de week van 1 tot en met 7 december bedroeg de incidentie 1.115 gevallen per 100.000 inwoners, wat neerkomt op ongeveer 90.000 gevallen per week.
Vroegtijdige start: Het griepseizoen is dit jaar ongeveer vier weken eerder begonnen dan in voorgaande jaren vanwege de onverwacht lage temperaturen.
Dominante stam: De momenteel meest voorkomende circulerende stam is de A(H3N2)-variant K. Gezondheidsexperts vermoeden dat deze variant een verminderde immuunrespons kan veroorzaken, wat bijdraagt aan het hoge aantal gevallen.
Overbelasting van het systeem: De hoge incidentie treft ouderen en kwetsbare groepen enorm, waardoor de capaciteit van de gezondheidszorg onder druk komt te staan. Lokale nieuwsberichten hebben de daaruit voortvloeiende overbelasting benadrukt, met patiënten die tot wel acht uur moeten wachten en bedden die in de gangen van de spoedeisende hulp worden geplaatst.
Het verplicht dragen van een mondkapje is een preventieve maatregel die bedoeld is om de escalerende epidemie beter in te dammen.
Wie moet een mondkapje dragen en waar?
De verplichting geldt voor vrijwel alle personen in specifieke zorg- en woonomgevingen:
Leeftijd: Alle personen van 6 jaar en ouder.
Locaties: Mondkapjes moeten worden gedragen in de volgende centra:
Huisartsenpraktijken
Ziekenhuizen en klinieken
Centrale zorgcentra
Psychiatrische centra
Verpleeghuizen en centra voor mensen met een beperking
Deze verplichting geldt voor zorgprofessionals, patiënten en alle bezoekers.
Duur en uitzonderingen
De maatregel is ingegaan op woensdag 10 december en geldt in eerste instantie voor een periode van 15 kalenderdagen vanaf de publicatie van het besluit in het Staatsblad van de Generalitat (Diari Oficial de la Generalitat). De duur kan worden herzien op basis van de ontwikkeling van de epidemie.
Uitzonderingen op de verplichting tot het dragen van mondkapjes
Bepaalde personen zijn om gezondheids- of logistieke redenen vrijgesteld van de verplichting:
Patiënten die zijn opgenomen en in hun eigen kamer verblijven.
Personen met ademhalingsproblemen of aandoeningen die door het dragen van een mondkapje kunnen verergeren.
Personen met een beperking of afhankelijkheid die het mondkapje niet zelfstandig kunnen afdoen.
Situaties waarin het dragen van een mondkapje op basis van medische criteria onverenigbaar wordt geacht met de activiteit.
De regionale overheid benadrukt tevens het belang van correct gebruik van het mondkapje: het moet goed aansluiten en te allen tijde de neus, mond en kin van de drager bedekken.
Niet-naleving en beroep bij de overheid
Na de COVID-beperkingen zijn velen nog steeds fel gekant tegen het dragen van mondkapjes, maar voordat men protesteert, is het verstandig om de juridische situatie te kennen. Hoewel de resolutie de nadruk legt op "vrijwillige naleving en collectieve verantwoordelijkheid", in lijn met eerdere campagnes voor de volksgezondheid, kan het weigeren om een mondkapje te dragen in verplichte situaties leiden tot consequenties.
Toegang geweigerd: Voor niet-urgente zaken mogen medewerkers van gezondheidscentra de toegang weigeren aan personen die weigeren een mondkapje te dragen, om zo de veiligheid van kwetsbare patiënten te waarborgen.
Boetes: Herhaalde niet-naleving kan een overtreding van de regionale gezondheidsvoorschriften vormen. Op basis van eerdere Spaanse gezondheidswetten (zoals Ley 12/2009 en Ley Orgánica 3/1986) varieerden boetes voor kleine overtredingen in verplichte situaties doorgaans van € 100 tot € 600.
De Catalaanse regering heeft een dringend beroep gedaan op "individuele verantwoordelijkheid" om "levens te redden" en adviseert om de griepprik te halen als deze nog niet is toegediend.
Catalonië staat er niet alleen voor. Soortgelijke regels gelden ook in Murcia en Aragón. Zal de rest van Spanje volgen?
Per 10 december is de verplichting om een mondkapje te dragen nog steeds beperkt tot drie autonome regio's, Catalonië, Murcia en Aragón en tot nu toe hebben geen nieuwe regio's een volledige verplichting aangekondigd.
In Andalusië staat de regionale regeling weliswaar verplichte handhaving toe in specifieke drukke wijken of ziekenhuizen (zoals het Virgen de las Nieves-ziekenhuis in Granada, dat de maatregel lokaal heeft ingevoerd), maar in de meeste gebieden blijven er sterke aanbevelingen gelden in plaats van een algemene verplichting.
De lokale aanpak laat zien dat er voortdurend toezicht is, met een landelijke stijging van de verkoop van mondkapjes en voorspellingen van experts die een verdere escalatie verwachten als de besmettingen na Kerstmis toenemen.
Het publieke en professionele debat op platforms zoals X laat een groeiende roep om uniformiteit zien. Zorgmedewerkers in regio's als Madrid en Valencia uiten hun bezorgdheid over inconsistent beleid te midden van de toenemende drukte op de spoedeisende hulp.
Een volledig landelijke verplichting blijft echter onwaarschijnlijk zonder bredere consensus in de Interterritoriale Raad.
