Bewoners van Spaanse zorginstellingen kunnen mogelijk niet zelf hun bedtijd kiezen

1. Negen van de tien zorgcentra geven aan om een persoonlijk zorgplan te hebben
2. Iets minder dan de helft laat bewoners zelf hun bedtijd kiezen
3. Dwangmaatregelen, huisdieren en gedeelde kamers schetsen een vergelijkbaar beeld
4. Waarop te letten bij het kiezen van een zorginstelling

Vraag een Spaans zorgcentrum of er een persoonlijk zorgplan is voor uw familielid, en het antwoord is vrijwel zeker ja. Vraag vervolgens of dat plan ook inhoudt dat de bewoner zelf mag bepalen hoe laat hij of zij naar bed gaat en uit nieuwe cijfers blijkt dat dit vaak niet het geval is.

1. Negen van de tien zorgcentra geven aan om een persoonlijk zorgplan te hebben

Spanje heeft de tweede volledige inventarisatie van zorginstellingen gepubliceerd. Voor het eerst werd daarbij overal dezelfde norm gehanteerd, in plaats van dat elke regio zijn eigen meetmethode gebruikte. Het ministerie van Sociale Rechten, Consumptie en Agenda 2030 (het Spaanse ministerie van Sociale Zaken) telde via Imserso (het Instituut voor Ouderen en Sociale Diensten) in totaal 7.893 instellingen, variërend van woonvormen voor ouderen tot voorzieningen voor mensen met een beperking, en informeerde bij elk van deze instellingen naar de dagelijkse gang van zaken.

Negen van de tien instellingen gaven aan over een persoonlijk zorgplan voor elke bewoner te beschikken. Op papier klinkt dat precies als de individuele aandacht waarop families hopen bij de keuze voor een zorginstelling. In de praktijk blijkt uit diezelfde cijfers echter dat die aandacht niet altijd zover reikt dat ook het tijdstip van naar bed gaan zelf bepaald mag worden.

2. Iets minder dan de helft laat bewoners zelf hun bedtijd kiezen

Slechts 46,9 procent van de instellingen gaf aan dat bewoners zelf mochten bepalen wanneer ze naar bed gingen en opstonden. In de overige gevallen wordt die beslissing voor het hele tehuis genomen in plaats van aan het individu overgelaten, ongeacht hun persoonlijke gewoonten.

Het is een detail dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien bij het beoordelen van een zorginstelling. Men gaat er doorgaans vanuit dat men gewoon volgens de eigen routine kan blijven leven, maar dan met meer ondersteuning in de nabijheid. Deze cijfers wijzen uit dat dit niet altijd het geval is. Juist het verschil tussen het hebben van een schriftelijk beleidsplan en het daadwerkelijk laten kiezen van eigen tijden, is het punt waar de verwachtingen van families en de werkelijkheid uiteen kunnen lopen.

Het is ook goed om duidelijk te hebben wat er precies gemeten wordt. De cijfers zijn gebaseerd op de beschrijvingen van het eigen beleid door de instellingen zelf, en niet op de ervaringen van bewoners met hun dagelijks leven. Een instelling die op papier scoort op flexibiliteit, kan in de praktijk dus alsnog tekortschieten. Daarnaast hebben functionarissen aangegeven dat deze tweede meting niet direct vergelijkbaar is met de eerste uit 2024, aangezien zowel de methodologie als de betrokken instellingen gewijzigd zijn.

3. Dwangmaatregelen, huisdieren en gedeelde kamers schetsen een vergelijkbaar beeld

De rest van het onderzoek schetst een soortgelijk beeld van een sector die nog toewerkt naar volledige keuzevrijheid voor het individu, in plaats van dit overal al aan te bieden. Drie op de vier instellingen geven aan een plan te hebben om fysieke of mechanische dwangmaatregelen af te bouwen. Iets meer dan de helft staat bewoners toe een huisdier te houden, al ligt dit percentage bij openbare instellingen aanzienlijk lager dan bij particuliere instellingen.

Minder dan de helft van de bewoners beschikt over een eigen kamer, gedeelde slaapkamers zijn nog steeds de norm, zowel in instellingen voor ouderen als in die voor mensen met een beperking. Ook de eigendomsvorm speelt een rol. Bijna twee op de drie oudereninstellingen zijn in particuliere handen, terwijl de overige instellingen verdeeld zijn over publiek eigendom en instellingen die weliswaar publiek eigendom zijn, maar privaat worden beheerd.

Deze inventarisatie volgt op een grotere verschuiving in de manier waarop Spanje zorg verleent aan ouderen.

De telling vindt slechts een week plaats nadat het parlement de grootste herziening van de Spaanse wetgeving inzake zorgbehoefte en beperkingen in twintig jaar tijd heeft goedgekeurd; een hervorming die zich specifiek richt op mensen die thuis worden verzorgd in plaats van in een zorginstelling. De nieuwe wet maakt het voor thuiszorgers mogelijk om cliënten te begeleiden naar afspraken, voegt voorheen gescheiden diensten samen en staat toe dat vrienden of buren als mantelzorger worden betaald, maar de wet zwijgt over de situatie zodra iemand daadwerkelijk in een zorginstelling gaat wonen.

Rosa Martínez, de Spaanse staatssecretaris voor Sociale Rechten, verklaarde dat het doel van de inventarisatie niet was om individuele instellingen te beoordelen, maar om eindelijk een helder beeld van de sector te krijgen. "Je kunt niet transformeren wat je niet kent," zei ze, waarbij ze betoogde dat een gemeenschappelijke nationale norm hard nodig was na jaren waarin elke regio zelf bepaalde wat en hoe er gemeten werd.

4. Waarop te letten bij het kiezen van een zorginstelling

Een nationale tabel geeft geen inzicht in de dagelijkse gang van zaken in een specifieke instelling. De meest betrouwbare aanpak is daarom om direct en specifiek vragen te stellen, in plaats van genoegen te nemen met algemene toezeggingen over "zorg op maat".

De belangrijkste vragen om te stellen voordat u ergens voor tekent:

1. Bepalen bewoners zelf wanneer ze naar bed gaan en opstaan, of hanteert de instelling één vast schema voor iedereen?
2. Gelden er andere regels voor bewoners die meer ondersteuning nodig hebben of een kamer delen?
3. Wanneer en hoe vaak is bezoek toegestaan, en kan dit op korte termijn wijzigen?
4. Mogen bewoners hun eigen spullen, meubels of een huisdier op hun kamer houden?
5. Hoe wordt een persoonlijk zorgplan in de praktijk gebracht, in plaats van dat het alleen op papier staat?

Een schriftelijk zorgplan is een begin, maar geen bewijs. De veiligste manier om te weten hoe een instelling echt werkt, is door vragen te stellen vóórdat u tekent, en niet pas nadat uw familielid er al is ingetrokken.