Spanje neemt maatregelen om een einde te maken aan de papierwinkel die inwoners al jaren frustreert

1. Spanjes eerste landelijke wet inzake cognitieve toegankelijkheid
2. Waar lezers de veranderingen als eerste kunnen opmerken
3. Migranten en buitenlandse inwoners vallen ook onder de regeling
4. Duidelijker Spaans, maar niet per se Engels
5. Een geleidelijke invoering in plaats van een plotselinge verandering

Het invullen van een Spaans overheidsformulier is nog nooit eenvoudig geweest, zelfs niet voor mensen die de taal vloeiend spreken maar de eerste landelijke wet over dit probleem moet daar verandering in brengen. Nieuwe regels die deze week zijn goedgekeurd, zorgen voor een begrijpelijke taal, pictogrammen en duidelijkere bewegwijzering op belastingformulieren, in ziekenhuizen en vervoersknooppunten, en op overheidswebsites.

1. Spanjes eerste landelijke wet inzake cognitieve toegankelijkheid

De ministerraad keurde het decreet op dinsdag 1 september goed. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan een verplichting uit Wet 6/2022, die de overheid opdroeg landelijke normen vast te stellen voor wat officieel bekendstaat als 'cognitieve toegankelijkheid'. De regeling wordt omschreven als de eerste in zijn soort in Spanje die betrekking heeft op essentiële openbare diensten als geheel, in plaats van op slechts één sector tegelijk.

De wet is opgesteld door het ministerie van Sociale Rechten, Consumentenzaken en Agenda 2030, onder leiding van Pablo Bustinduy.

Zodra de regels van kracht zijn, gelden ze voor het openbaar bestuur, de gezondheidszorg, het vervoer, de rechtspleging, de arbeidsmarkt, telecommunicatie, verkiezingen en consumentendiensten. Volgens het ministerie van Sociale Rechten moeten aanbieders in al deze sectoren informatie aanbieden in begrijpelijke taal, eenvoudig leesbare formats, met pictogrammen of in andere toegankelijke vormen, wanneer iemand daar behoefte aan heeft.

2. Waar lezers de veranderingen als eerste kunnen opmerken

Een nieuwe instantie, het Centro Español de Accesibilidad Cognitiva (CEACOG), zal officiële richtlijnen opstellen en helpen bij het aanpassen van enkele van de meest gebruikte documenten in het land. Denk hierbij aan aangiften inkomstenbelasting, aanvragen voor het ingreso mínimo vital (minimuminkomen), procedures voor de DNI (nationale identiteitskaart) en formulieren voor de regularisatie van de status van migranten.

Het decreet heeft ook gevolgen voor ziekenhuizen. Daar krijgen patiënten het recht op ondersteuning en informatie in toegankelijke formats en voor trein- en busstations, die duidelijkere bewegwijzering en oriëntatiehulpmiddelen moeten krijgen.

Overheidswebsites zullen moeten voldoen aan strengere normen voor digitale toegankelijkheid, en gerechtelijke documenten, waaronder uitspraken, kunnen in een eenvoudig leesbare versie worden opgevraagd.

3. Migranten en buitenlandse inwoners vallen ook onder de regeling

In tegenstelling tot de meeste wetgeving die zich richt op mensen met een beperking, noemt deze regeling expliciet migranten en buitenlandse inwoners die het Spaans (of de andere officiële regionale talen) niet vloeiend spreken als groepen die ermee geholpen moeten worden. Zij worden in één adem genoemd met ouderen met cognitieve achteruitgang, mensen met autisme, een verstandelijke beperking, cerebrale parese of psychische aandoeningen, en mensen die niet kunnen lezen.

Voor de vele buitenlanders in Spanje die hebben geworsteld met een “empadronamiento”-formulier (inschrijving bij de gemeente) of een verblijfsaanvraag, kan dat detail net zo belangrijk zijn als de bepalingen rondom beperkingen waarvoor de wet oorspronkelijk was bedoeld.

4. Duidelijker Spaans, maar niet per se Engels

Het is belangrijk om precies te zijn over wat het decreet wel en niet belooft. De tekst biedt geen garantie op vertalingen naar het Engels of andere vreemde talen, noch op het recht om officiële procedures te doorlopen zonder Spaans te gebruiken. Wat wel wordt vereist, is dat het Spaans zelf begrijpelijker wordt: kortere zinnen, minder juridisch jargon, visuele hulpmiddelen en pictogrammen, en personeel dat getraind is om procedures in begrijpelijke taal uit te leggen. Voor veel buitenlandse inwoners kan dit een wezenlijk verschil maken bij formulieren die momenteel nog als juridische documenten zijn opgesteld.

5. Een geleidelijke invoering in plaats van een plotselinge verandering

Bij de goedkeuring van het decreet zijn geen details vrijgegeven over de termijn waarbinnen elke sector aan de eisen moet voldoen. Het ministerie heeft aangegeven dat de verplichtingen per gebied zullen worden aangepast in plaats van overal op identieke wijze te worden toegepast.

In de praktijk betekent dit dat formulieren, borden en websites in de loop der tijd worden aangepast en niet allemaal tegelijk. De organisatie CEACOG krijgt de taak om de voortgang te bewaken en technische richtlijnen op te stellen die overheidsinstanties kunnen volgen. Wie de komende maanden met de Spaanse bureaucratie te maken krijgt, moet er dus niet van uitgaan dat elk kantoor of elke website er direct anders uitziet.